Bộ môn Tâm lý - Giáo dục

Giáo dục lòng yêu nước là một trong những nhiệm vụ quan trọng của mỗi quốc gia. Hơn bao giờ hết, đây là cũng là nhiệm  vụ cần thiết, cấp bách đối với mỗi dân tộc và đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều biến động, nhiều giá trị sống đã thay đổi, đặc biệt là đạo đức, tư tưởng, lối sống của thế hệ học sinh, sinh viên trong nhà trường.

1. Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh - nhiệm vụ quan trọng, cấp bách

Trong giai đoạn hiện nay, giáo dục lòng yêu nước cho học sinh, thế hệ đang lớn lên nhằm có nhận thức, thái độ và hành động đúng đắn, lòng tự hào, tự tôn dân tộc sâu sắc; khát vọng, hoài bão, ý chí thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Đây là một nội dung quan trọng trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Theo Người, mục tiêu của học tập là học để phục vụ nhân dân, phục  vụ cách mạng, muốn làm được điều đó thì trước hết thì phải có lòng yêu nước và ý thức dân tộc ngay từ lứa tuổi thiếu niên nhi đồng. Điều này thể hiện trong 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi đồng, mà điều đầu tiên chính là yêu Tổ quốc, yêu đồng bào.

Yêu nước, một trong những giá trị cốt lõi được đưa vào  Chương trình giáo dục phổ thông mới (2018) bên cạnh nhân ái, trung thực, chăm chỉ, trách nhiệm để giáo dục rèn luyện cho học sinh hiện nay trong nhà trường.

Như vậy, giáo dục lòng yêu nước là quá trình chuyển hóa từ lòng yêu nước dân  tộc thành lòng yêu nước cá nhân. Đây là quá trình phát triển lòng yêu nước của  cá nhân, giúp họ có nhận thức và hành động đúng đắn trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước. Có thể thấy giáo dục học sinh về lòng yêu nước trong thời kỳ đổi mới và hội nhập phải gắn liền với tinh thần dân tộc, tình cảm dân tộc, tình yêu gia đình, yêu quý và bảo vệ môi trường. Cần gắn chủ nghĩa yêu nước với tình yêu con người, truyền thống văn hoá dân tộc, truyền thống cách mạng của Đảng quang  vinh và Bác Hồ vĩ đại. Cùng với ý chí quyết tâm xây dựng con người Việt Nam, phát triển toàn diện, trưởng thành mọi mặt, xứng đáng là nguồn nhân lực  chất lượng cao của công cuộc đổi mới đất nước, làm chủ quá trình xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và tham gia tích cực, có hiệu quả hội nhập quốc tế.

2. Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong dạy học Lịch sử

Giáo dục góp phần to lớn vào việc “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài để hình thành đội ngũ công nhân lành nghề, có năng lực hành nghề, tự lực tự cường, năng động và sáng tạo, có đạo đức cách mạng, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội”.

Luật Giáo dục khẳng định: Mục tiêu giáo dục là phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế (Điều 2 Luật Giáo dục).

Có thể nói, sự nhất quán trong quan điểm giáo dục của Đảng và Nhà nước là luôn coi trọng giáo dục lý tưởng đạo đức cách mạng, bồi dưỡng tình yêu gia đình, tình yêu quê hương đất nước. Trong trường học, lịch sử là môn học chiếm ưu thế trong việc thực hiện các mục tiêu giáo dục lòng yêu nước.

Giáo dục lòng yêu nước phải bắt nguồn từ tình cảm yêu gia đình, ông bà, cha mẹ, truyền thống anh dũng, bất khuất của dân tộc, tự hào với quá khứ hào hùng của dân tộc.

Ưu thế trong dạy học môn Lịch sử là có thể dễ dàng tiếp cận và giáo dục lòng yêu nước cho học sinh. Đặc điểm nổi bật của môn Lịch sử là nhằm dựng lại một bức tranh toàn cảnh về quá khứ một cách sống động, khách quan, về truyền thống đấu tranh bất khuất trong dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam anh hùng. Mỗi bài học lịch sử có thể gợi lên những thăng trầm của Tổ quốc, gợi lên tiếng gươm khua, ngựa hí, rợp bóng cờ chiến thắng thấm đẫm những giọt nước mắt đắng cay. “Lịch sử không chỉ giáo dục cho học sinh tình cảm yêu ghét trong đấu tranh giai cấp mà còn bồi dưỡng cho các em năng lực đối xử với mọi người xung quanh, biết yêu quý cái đẹp, yêu lao động, sự căm thù quân cướp nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng, khơi dậy ở học sinh sự thông cảm sâu sắc và lòng kính yêu đối với quần chúng nhân dân”.

Môn Lịch sử và Địa lí ở tiểu học nói chung và phân môn Lịch sử  nói riêng cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về một số sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu theo dòng thời gian lịch sử của Việt Nam. Từ đó, khơi dậy lòng yêu nước, hình thành thái độ đúng đắn với bản thân, gia đình, cộng đồng, kích thích sự ham hiểu biết khoa học của học sinh, phát huy mọi khả năng xây dựng một tương lai xứng đáng với lịch sử dân tộc.

Đối với nhà trường tiểu học hiện nay, thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ góp phần quan trọng vào việc hoàn thành mục tiêu đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa, có lòng yêu nước và tinh thần quốc tế. Tuy nhiên, theo Viện trưởng Viện Triết học Viện Hàn lâm Khoa học xã hội, hiện nay, ở tầm vĩ mô, Việt Nam đang thiếu một chiến lược giáo dục ý thức dân tộc; ở tầm vi mô, chúng ta đang thiếu chương trình, giáo trình, công cụ, phương pháp và đội ngũ nhà giáo - những người trực tiếp truyền lửa, giáo dục lòng yêu nước và ý thức dân tộc cho thế hệ trẻ. Khách quan mà nói, tuy chưa có chiến lược giáo dục ý thức dân tộc, song ý thức dân tộc và tinh thần yêu nước vẫn được giảng dạy thường xuyên trong môi trường giáo dục, nhất là thông qua lồng ghép trong các môn học. Cũng theo ông, giáo dục ý thức dân tộc không chỉ dừng lại ở sách vở, mà phải thật sự đi vào chiều sâu, tạo nên những chuyển biến tích cực trong nhận thức, tình cảm và hành vi của thanh, thiếu niên. Điều đó có nghĩa, tinh thần dân tộc, chủ nghĩa yêu nước phải luôn hiện hữu trong tâm trí và trái tim thế hệ trẻ Việt Nam, sẵn sàng chuyển hóa thành những hành động cụ thể và thiết thực.

 Tóm lại: Giáo dục lòng yêu nước, giáo dục lòng tự hào dân tộc cho học sinh  thông qua dạy học Lịch sử là một bộ phận của giáo dục toàn diện giúp cho các em hiểu biết được nội dung, ý nghĩa của lòng yêu nước, lòng tự hào của dân tộc mình qua môn học Lịch sử. Giáo dục ý thức của các em đối với Tổ quốc nhằm nâng cao nhận thức, sự hiểu biết của các em với lòng yêu nước, tự hào về dân tộc mình, từ đó giúp các em bồi đắp tình cảm lòng biết ơn đối với thế hệ cha anh, tôn trọng, yêu quý học tập và phấn đấu rèn luyện bản thân mình trở thành con ngoan, trò giỏi, bạn tốt, đội viên tốt, người công dân tương lai của đất nước, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh.

 TÀI LIỆU THAM KHẢO

Lukinova A.V (2004), Lòng yêu nước trong các tư tưởng giáo dục thế giới trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học

Các kết quả nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn đều khẳng định vai trò quan trọng của việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1. Tuy nhiên, tế thực hiện tại các trường mầm non, do những điều kiện khách quan và chủ quan, trẻ vẫn chưa được chuẩn bị tốt các điều kiện để vào lớp 1. Để chuẩn bị cho bé vào lớp 1 một cách tự tin và vững vàng nhất, cần chuẩn bị cho trẻ sự sẵn sàng cả về mặt thể chất và tâm lí, đội ngũ giáo viên mầm non có vai trò rất quan trọng.

Cô và các cháu Trường mầm non IvyHSchool - Đại học Hà Tĩnh

Có một thực tế là để vượt qua “cửa ải” lớp 1, trẻ không chỉ gặp khó khăn với các nhiệm vụ học tập, đặc biêt là học đọc, học viết và tính toán mà trẻ còn phải thích nghi với cuộc sống ở trường tiểu học như: chế độ sinh hoạt, các hành vi văn hóa, các mối quan hệ ở trường tiểu học… Ngoài ra, trẻ cần được hình thành hứng thú học tập, làm quen với các hoạt động trí óc để phục vụ việc học có hiệu quả như: tư duy, ngôn ngữ, ghi nhớ có chủ định…  Tuy nhiên, trong thực tế, có một bộ phận cha mẹ học sinh vì quá lo lắng, quá nóng vội nên đã “sắm sửa” cho trẻ những “hành trang” không cần thiết, thậm chí rất sai lệch như: dạy trước cho trẻ những bài trong chương trình, sách giáo khoa lớp 1, bắt trẻ học trước cả mấy tháng hè, kể cả đánh vần, tập viết, làm toán, kể chuyện, thậm chí cả các tài liệu tham khảo, nâng cao! Chính vì vậy khi bước vào lớp 1 trẻ sẽ rất nhàm chán, mất hứng thú, chủ quan, không tập trung ngay khi các con phải học những bài học đầu tiên mà không có gì mới mẻ, thích thú. Nhiều cha mẹ học sinh dạy trước cho con nhưng lại chưa nắm được kĩ thuật tập viết, bắt con cầm bút bi, bút mực quá sớm. Cầm bút sai (kĩ thuật và khoảng cách) từ đầu sẽ trở thành cố tật khó khắc phục, chắc chắn sẽ dẫn đến viết chậm, viết xấu và ngại viết.

Công tác chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 là một quá trình được tiến hành công phu, toàn diện từ khi trẻ bắt đầu vào trường mầm non. Đây là trách nhiệm của tất cả giáo viên ở tất cả các nhóm, lớp. Nội dung, nhiệm vụ  của chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 gắn liền với công tác chăm sóc, giáo dục của nhà trường là thực hiện tốt chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ, chuẩn bị tốt cho trẻ  về 5 lĩnh vực phát triển, chuẩn bị cho trẻ những kỹ năng cần thiết của hoạt động học và giúp trẻ có một tinh thần, tâm thế tốt khi tham gia vào các hoạt động. Hiệu quả công tác chuẩn bị cho trẻ vào trường tiểu học phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, song người giáo viên mầm non đóng vai trò then chốt và quyết định. Điều đó đặt ra cho mỗi giáo viên ở các cơ sở giáo dục mầm non  là cần xác định rõ hơn vai trò, trách nhiệm của mình trong việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 trong bối cảnh hiện nay. Ngoài ý thức, trách nhiệm và sự nỗ lực của bản thân giáo viên, việc tổ chức bồi dưỡng nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng cần thiết cho đội ngũ giáo viên ở các trường là hết sức cần thiết, nhờ đó có thể chuẩn bị tốt các điều kiện cho trẻ bước sẵn sàng vào lớp 1.

Tóm lại, chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1 là một quá trình lâu dài và đòi hỏi sự tâm huyết, năng lực của đội ngũ giáo viên, sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường. Vì vậy, trong chương trình giáo dục của nhà trường cần quan tâm đến các nội dung liên quan đến công tác chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1

"Trẻ cậy cha, già cậy con". Thường khi về già, tuổi cao sức yếu, cha mẹ cần nơi nương tựa, mà chỗ nương tựa tốt nhất vẫn là con cái. Lúc này cũng là cơ hội tốt nhất cho con cháu có điều kiện báo hiếu cha mẹ. Chính vì thế, có nhiều người khi tuổi cao họ thường sống vùng con cái không chỉ vì mong ở con cái sự giúp đỡ trong những lúc khó khăn, ốm đau, bệnh tật ...